Türk arabuluculuk hukukunun temel ilkelerinden uygulamadaki incelikli sorulara, sade ve uygulamaya dönük yazılar. Her yazı, kaynağını mevzuattan alır; pratiği gözetir.
Arabuluculukta yetki; sürecin yürütüleceği büro, yetki itirazının götürüleceği merci ve icra edilebilirlik şerhini verecek mahkeme olmak üzere üç ayrı katmanda çözümlenir. İhtiyari süreçte yer yetkisinin bulunmaması ile dava şartı süreçte büro yetkisinin HMK kurallarıyla ilişkisi ve yetki itirazının sürelere etkisi ele alınmaktadır.
Uzman · UluslararasıYabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda arabuluculuğun çerçevesi; HUAK m.1/2'nin uygulama alanından 5718 sayılı MÖHUK'un bağlama kurallarına, 2018 Singapur Sözleşmesi uyarınca anlaşmaların uluslararası tenfizinden uluslararası aile arabuluculuğunun profesyonel disiplinine kadar bütüncül biçimde incelenmektedir.
Uzman · TemsilArabuluculukta geçerli bir anlaşmanın kurulabilmesi, taraf adına imza atan kişinin yetkisine bağlıdır. Çalışmada avukatın HMK m.74 uyarınca taşıması gereken açık özel yetki ile tüzel kişilerde, kanuni temsilde ve yabancı vekâletnamelerde karşılaşılan yetki sorunları çözümlenmektedir.
Uzman · Yaptırımİlk toplantıya geçerli bir mazeret göstermeksizin katılmayan taraf, davada haklı çıksa dahi yargılama giderinden sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. İş Mahkemeleri Kanunu m.3/12 ve HUAK m.18/A-11 çerçevesinde geçerli mazeretin sınırı, davet usulü ve son tutanağa kayıt incelenmektedir.
Uzman · Temel TeoriBir uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişliliği, HUAK m.1/2'deki 'tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilmesi' ölçütüyle belirlenir. Kişi hâlleri, idari ve ceza yargısı ile hükümsüzlük davalarının kapsam dışında kaldığı; mali sonuçlar ve miras uyuşmazlıklarının ise elverişli sayıldığı sınır sistematik biçimde çözümlenmektedir.
Uzman · Şirketler HukukuŞirketler hukukunda dava şartı arabuluculuğun sınırı, TTK m.5/A'nın 'konusu bir miktar paranın ödenmesi' ölçütüyle çizilir. Kâr payı, sermaye koyma borcu ve sorumluluk davaları kapsam içinde; genel kurul kararının iptali, haklı sebeple fesih ve ortaklıktan çıkarma gibi inşaî davalar ise kapsam dışında değerlendirilmektedir.
Uzman · AileTürkiye'de boşanma, velayet ve kişi hâllerine ilişkin uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli sayılmazken; mal rejiminin tasfiyesi, katılma ve değer artış payı ile ziynet alacağı iradi arabuluculuğa açıktır. Lisa Parkinson modeli ekseninde elverişlilik sınırı ve mali sonuçların arabuluculuğa açıklığı incelenmektedir.
Uzman · Usul HukukuDavaların yığıldığı veya taleplerin karma nitelik taşıdığı hâllerde, dava şartı arabuluculuk her aslî talep bakımından ayrı ayrı değerlendirilir. Terditli, seçimlik ve kısmi davalar ile ıslah hâlinde kuralın uygulanışı ve Yargıtay'ın usul ekonomisi yaklaşımının kanun lafzıyla gerilimi ele alınmaktadır.
Uzman · Kat Mülkiyeti1 Eylül 2023'ten itibaren 6325 m.18/B-(c) ile Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan doğan uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuğa tabi kılınmıştır. Aidat, ortak alan ve kurul kararının iptali kapsam içinde; site yönetimine karşı haksız fiil ile tedarikçi sözleşmelerinden doğan talepler ise kapsam dışında değerlendirilmektedir.
Uzman · İş Hukukuİş hukukunda dava şartı arabuluculuğun istisnaları, İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3 ekseninde incelenmektedir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarının kapsam dışında kaldığı; hizmet tespiti, sosyal güvenlik ve işçinin fiilinden doğan rücu uyuşmazlıklarında ise görev ve elverişlilik sınırının tartışmalı olduğu ortaya konmaktadır.
Uzman · Kira7445 sayılı Kanunla 6325 m.18/B'ye eklenen düzenleme uyarınca kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar 1 Eylül 2023'ten itibaren dava şartı arabuluculuğa tabidir. Kira tespiti, uyarlama ve tahliye taleplerinin kapsam içinde; ecrimisil ile el atmanın önlenmesinin ise kural olarak kapsam dışında kaldığı tek bir ölçütle açıklanmaktadır.
Uzman · İcra-İflasİcra ve iflas hukukundan doğan davalarda dava şartı arabuluculuğun uygulanıp uygulanmayacağı, 'bu bir dava mıdır, yoksa takip hukukuna özgü bir çare midir?' ölçütüyle belirlenir. Menfi tespit, istirdat, itirazın iptali, tasarrufun iptali ve sıra cetveline itiraz, bu iki aşamalı süzgeçle tek bir harita üzerinde çözümlenmektedir.
Karar Metni · Yargıtay 6. HDİflas sıra cetveline itiraz (kayıt-kabul) davasında, İİK m.235'teki on beş günlük hak düşürücü süre içinde arabuluculuğa başvurulmuşsa, HUAK m.18/A-15 uyarınca arabuluculukta geçen süre bu süreden sayılmaz. 16.05.2024 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Rehber · Mac & UDFUYAP Editör'ün macOS'ta yaşattığı uyumluluk sorunu karşısında, Mac ortamında UYAP'la uyumlu UDF tutanağı oluşturmanın yolları ile bu belgenin UYAP Arabulucu Portalı'na yüklenmesi adım adım açıklanmaktadır.
Uzman · SigortaAynı maddi olaydan doğsa dahi sigorta uyuşmazlığında dava şartı arabuluculuğun uygulanması, talebin kimin kime yöneltildiğine göre değişir. Sigortacı, sigortalı, zarar gören üçüncü kişi, aracılar, Güvence Hesabı ve rücu ilişkileri TTK m.4 ile m.5/A ekseninde taraflara göre ayrı ayrı değerlendirilmektedir.
Karar Metni · Yargıtay 12. HDİcra edilebilirlik şerhi taşısa dahi, alacağı bir şarta bağlayan ve eda hükmü içermeyen arabuluculuk anlaşma belgesi ilamlı takibe konu edilemez. Bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 26.09.2022 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Uzman · SürelerArabuluculuğa başvuru, zamanaşımını kesmez; yalnızca durdurur. HUAK m.16/2 ile m.18/A-15 ekseninde durma ve kesilme ayrımı, sürenin yeniden işlemeye başladığı an ve ihtiyari ile zorunlu arabuluculuk farkı, Yargıtay 11. HD'nin 2025/2400 sayılı kararı ışığında incelenmektedir.
Karar Metni · Yargıtay 12. HDArabuluculuk anlaşma belgesindeki 'kira sözleşmesi yapma' edimi bir sözleşme yapma vaadi niteliğindedir; İİK m.30 uyarınca ilamlı takiple zorla yerine getirilemez, ancak mahkemenin inşaî hükmüyle kurulabilir (HUAK m.15/4). 06.11.2025 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Uzman · Anlaşma BelgesiArabuluculuk anlaşma belgesinin iptali, irade fesadı, ikrah ve esaslı yanılma hâllerinde TBK m.39'daki bir yıllık hak düşürücü süre içinde istenebilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin güncel içtihadı ışığında iptal sebepleri, dava açma yasağının sınırı ve 'fesihle aynı gün arabuluculuk' sorunu değerlendirilmektedir.
Uzman · Yargıtay KararıTelekonferansla yürütülen arabuluculukta son tutanağın tarihi, tüm imzaların tamamlandığı gündür. Bölge adliye mahkemeleri arasındaki içtihat ayrılığını gideren Yargıtay 9. HD'nin 2025/5080 sayılı kararı; hak düşürücü sürelere etkisi ve arabulucunun doğan yükümlülükleri bakımından çözümlenmektedir.
Uzman · TazminatTrafik kazası tazminatında sigortacıya karşı talep mutlak ticari dava niteliğiyle dava şartı arabuluculuğa tabi iken, sürücü ve işletene yöneltilen haksız fiil talebi kapsam dışındadır. Çok taraflı başvurunun yapısı ile anlaşma ve anlaşmama hâlinde arabuluculuk ücretinin hesabı ele alınmaktadır.
Karar Metni · Yargıtay 9. HDTelekonferans yöntemiyle yürütülen arabuluculukta son tutanağın tarihi, tüm imzaların tamamlandığı ya da tamamlanmış sayıldığı tarihtir. Bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 16.06.2025 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Uzman · SıfatTicari arabuluculukta tarafın esnaf mı yoksa tacir mi sayılacağı, çoğu kez uyuşmazlığın niteliğini belirleyen eşiktir. TTK m.11-15, 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve VUK m.177'deki limitler ekseninde sınırın pratik tespiti ile Yargıtay'ın çürütülebilir karine yaklaşımı incelenmektedir.
Uzman · SınıflandırmaBir uyuşmazlığın tüketici işlemi mi yoksa ticari dava mı olduğunun belirlenmesi; yetkili büroyu, görevli mahkemeyi ve uygulanacak tarifeyi doğrudan etkiler. 6502 m.3 ile TTK m.4 tanımları, TKHK m.83/2'nin önceliği ve karma sıfatlı taraf sorunu, Yargıtay HGK'nın 2014/325 sayılı kararı ışığında çözümlenmektedir.
Uzman · İcraİtirazın iptali davasının dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığı, takibe konu alacağın niteliğine ve dayanak senedin türüne göre belirlenir. Kambiyo senedine dayalı takipler, menfi tespitle karşılaştırma ve bir yıllık hak düşürücü sürenin başlangıcı, Yargıtay'ın uyuşmazlığı giderme kararları ışığında ele alınmaktadır.
Karar Metni · Yargıtay 9. HDArabuluculuk anlaşma belgesinin iptali davası ile işe iade davası ayrı ayrı açıldığında birlikte görülemez; iptal davası, işe iade davası bakımından bekletici mesele yapılmalıdır. Karşı oyu da içeren 04.07.2024 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Uzman · EtikOrtaklığın giderilmesinde birden çok paydaşın aynı avukatça temsili, Avukatlık Kanunu m.38/b'nin kamu düzenine ilişkin yasağı karşısında değerlendirilir. Gerçek bir menfaat çatışmasının varlığı, tarafların rızasının bu yasağı kaldırıp kaldırmadığı ve Yargıtay'ın çekilme ölçütü incelenmektedir.
Uzman · OrtaklıkOrtaklığın giderilmesinde tüm paydaşların sürece katılımı zorunlu olduğundan, dava şartı arabuluculuk kendine özgü güçlükler taşır. Taraf tespiti, mirasçı eksikliği, ulaşılamayan paydaş, kısmi anlaşma imkânı ile aynen taksim, hisse devri ve satış suretiyle giderilme seçenekleri uygulama ekseninde çözümlenmektedir.
Uzman · VekillikArabuluculuk masasında vekilin yetkisi iki katmanda sorgulanır: müzakereye katılıp anlaşma belgesini imzalama yetkisi ile müvekkili adına tahliye taahhüdü verme yetkisi. HMK m.74 ve TBK m.504/3 ile Yargıtay 3. HD içtihatları ışığında özel yetkinin kapsamı ve yetkisiz temsilin sonuçları incelenmektedir.
Karar Metni · Yargıtay 3. HDİhtiyaç nedeniyle tahliye davalarında dava şartı arabuluculuk başvurusu, ancak TBK m.350 uyarınca dava açma hakkı doğduktan sonra yapılabilir; erken başvuru dava şartını karşılamaz. Bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 26.05.2025 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Uzman · ÜcretKira uyuşmazlıklarında arabulucu ücreti, yürürlükteki 2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi m.7 ekseninde belirlenir. Tahliye, kira tespiti ve bunların birlikte talep edildiği hâllerde matrahın saptanması ile anlaşma ve anlaşmama durumlarında ücretin hesaplanma mantığı somut biçimde açıklanmaktadır.
Temel KavramlarArabuluculuk, bir yargılama faaliyeti olmayıp tarafların serbest iradesiyle yürüttüğü, bağımsız bir üçüncü kişinin kolaylaştırdığı uyuşmazlık çözüm yöntemidir. 6325 sayılı Kanun ekseninde iradilik, eşitlik, gizlilik ve arabulucunun bağımsızlık ile tarafsızlık ilkeleri ele alınmaktadır.
Karşılaştırmaİhtiyari arabuluculuk tarafların serbest iradesine, dava şartı arabuluculuk ise belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce tüketilmesi gereken kanuni zorunluluğa dayanır. İki rejimin hukuki temeli, başlama biçimi, görevlendirme usulü ve sürece ilişkin sonuçları karşılaştırmalı olarak incelenmektedir.
Karar Metni · Yargıtay 11. HDİtirazın iptali davasındaki bir yıllık hak düşürücü süre, arabuluculuk anlaşamama tutanağının imzalandığı tarihten değil, itirazın davacı-alacaklıya tebliğ edildiği tarihten başlar. Bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 16.09.2024 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
İş Hukuku7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca, bireysel iş ilişkisinden doğan belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Kapsama giren ve girmeyen talepler, başvuru ile görevlendirme usulü, süreler ve sürecin davaya etkisi ele alınmaktadır.
Karar Metni · Yargıtay 9. HDDavalı şirketin avukatı olan kişinin aynı uyuşmazlıkta arabulucu olarak görev yapması, tarafsızlık ilkesini zedeler ve usulüne uygun bir arabuluculuğun yokluğu sonucunu doğurur. Arabulucunun tarafsızlığı ile aydınlatma yükümlülüğüne ilişkin 11.06.2019 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Ticaret HukukuKonusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemli ticari davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak TTK m.5/A uyarınca dava şartıdır. Kapsam, süre disiplini, tarafların temsili ve dava şartının yokluğu hâlinde doğan sonuçlar incelenmektedir.
Tüketici Hukuku6502 sayılı Kanun m.73/A uyarınca belirli tüketici uyuşmazlıklarında, tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuk dava şartıdır. Tüketici hakem heyetiyle ilişki, kapsam dışında kalan uyuşmazlıklar ve tüketiciyi koruyan usul güvenceleri ele alınmaktadır.
Karar Metni · Ankara BAM 5. HDArabuluculuk faaliyeti sonunda üzerinde anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz (HUAK m.18/5). Dava açma yasağının kapsamı, istisnaları ile fesih tarihi ve arabuluculuk tutanağı tarihi arasındaki ilişkiyi değerlendiren 26.02.2020 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Süreç İlkeleriGizlilik, arabuluculuğun yalnızca etik bir kuralı değil, işlevsel temelidir. HUAK m.4 ekseninde gizlilik yükümlülüğünün kapsamı, süreçteki beyan ve belgelerin sonraki davada delil olarak kullanılamaması, bunun sınırları ve ihlalin sonuçları incelenmektedir.
Karar Metni · Yargıtay 9. HDOrtada gerçek bir uyuşmazlık bulunmadığı hâlde, iş sözleşmesinin feshiyle aynı gün ve yalnızca dava açma hakkını ortadan kaldırmak amacıyla düzenlenen ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesi geçersizdir (HUAK m.18/5). 13.01.2025 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
Sonuç ve İcraArabuluculuk sürecinin sonunda düzenlenen anlaşma belgesi, sıradan bir sözleşmeden güçlü, ancak bir yargı kararı da olmayan kendine özgü bir belgedir. Belgenin hukuki niteliği, ilam niteliğini kazandığı hâller, icra edilebilirlik şerhi gereken durumlar ve içerik denetiminin sınırları ele alınmaktadır.
Karar Metni · Yargıtay 9. HDPasaportuna el konularak korkutma altında arabuluculuk tutanağını imzaladığını ileri süren işçinin açtığı iptal davası; ikrah hâlinde TBK m.37-39 ve bir yıllık hak düşürücü süre bakımından değerlendirilmektedir. 07.12.2021 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
HazırlıkArabuluculuğun başarısı, büyük ölçüde oturumdan önce yapılan hazırlığa bağlıdır. Tarafın ve vekilin hukuki, fiilî ve stratejik hazırlığı; çıkar analizi, BATNA ile WATNA'nın değerlendirilmesi ve müzakere öncesi senaryo planlaması yapılandırılmış bir çerçevede ele alınmaktadır.
VekillikArabuluculukta avukatın görevi, bir hâkimi ikna etmek değil, karşı tarafla birlikte yaşanabilir bir çözüm üretmektir. Bu çalışmada savunucu rolünden müzakere stratejistliğine geçiş; müvekkili hazırlama, açılış konuşması ve anlaşma metninin kaleme alınması bakımından incelenmektedir.
Karar Metni · Yargıtay 11. HDGörevsizlik kararı kesinleşmeden arabuluculuğa başvurulup son tutanak, görevli mahkemede dava açılmadan önce sunulduğunda dava şartı tamamlanmış sayılır. Kanun yararına bozma yoluyla verilen 27.09.2022 tarihli kararın gerekçeli tam metni.
MüzakereArabuluculuk, özü itibarıyla özenle yönetilmesi gereken bir müzakere mimarisidir. Pozisyon temelli yaklaşımdan çıkar temelli müzakereye geçiş, ortak ve özel oturumların dengesi, tıkanmaların aşılması ve arabulucunun etik sorumlulukları bütüncül biçimde ele alınmaktadır.